एकाइ २ पाठ ७ 'तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरण'

 एकाइ २ पाठ ७ 'तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरण'

1. तथ्याङ्क तयारी भनेको के हो?

तथ्याङ्कलाई सफा र व्यवस्थित गरी विश्लेषणका लागि तयार पार्ने प्रक्रिया।

2. तथ्याङ्क विश्लेषण चरणलाई किन सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ?

यस चरणमा तथ्याङ्कको अर्थ निकालेर अनुसन्धान प्रश्नहरूको उत्तर पाइन्छ।

3. गुणात्मक तथ्याङ्क प्रशोधन गर्ने दुई कम्प्युटर सफ्टवेयरहरू के-के हुन्?

Microsoft Excel र Google Sheets।

4. शाब्दिक प्रस्तुतीकरण भनेको के हो?

शब्द, वाक्य र अनुच्छेदमार्फत जानकारी प्रस्तुत गर्ने तरिका।

5. तथ्याङ्क सङ्कलनपछि गर्नुपर्ने कार्यहरू महत्त्वपूर्ण किन हुन्छन्?

सङ्कलित तथ्याङ्कलाई तयारी, प्रशोधन, विश्लेषण र प्रस्तुतीकरण गरेर मात्र अनुसन्धान पूर्ण हुन्छ।

6. शाब्दिक प्रस्तुतीकरणलाई प्रभावकारी बनाउने पाँच उपायहरू के-के हुन्?

लेखकको भावनात्मक शब्द प्रयोग नगर्ने, सटिक व्याख्या गर्ने, दोहोऱ्याइ नगर्ने, तथ्याङ्क पुनरावलोकन गर्ने, र विशिष्ट मात्रासहितका शब्द प्रयोग गर्ने।

7. चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणका पाँच प्रकारहरू के-के हुन्?

चार्ट, ग्राफ, तालिका, फोटो, र नक्सा।

8. चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणको एक फाइदा के हो?

परिमाणात्मक तथ्याङ्कलाई दृश्यात्मक रूपमा स्पष्ट रूपमा देखाउन मद्दत गर्छ।

छोटो उत्तर दिनुहोस

तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरणका विभिन्न चरणहरू उल्लेख गरि चर्चा गर्नुहोस

तथ्याङ्क तथा सूचनाको विश्लेषण र प्रस्तुतीकरणमा विभिन्न चरणहरू समावेश हुन्छन्, जसले अनुसन्धानलाई प्रभावकारी र विश्वसनीय बनाउँछ। यी चरणहरूमा तथ्याङ्क तयारी, प्रशोधन, विश्लेषण, भण्डारण, र नतिजा प्रस्तुतीकरण प्रमुख छन्।

१. तथ्याङ्क तयारी: यस चरणमा, सङ्कलित तथ्याङ्कलाई सफा र व्यवस्थित गरिन्छ। अनावश्यक वा त्रुटिपूर्ण तथ्याङ्क हटाइन्छ, र शङ्कास्पद तथ्याङ्कको पुनःपुष्टि गरिन्छ। यसले आगामी विश्लेषणका लागि तथ्याङ्कलाई तयार पार्छ।

२. तथ्याङ्क प्रशोधन: तयारीपछि, तथ्याङ्कलाई प्रशोधन गरिन्छ। यसमा तथ्याङ्कलाई तालिका, सूची, वा अन्य संरचनामा रूपान्तरण गरी गणना, वर्गीकरण, र कोडिङ गरिन्छ। यस चरणले तथ्याङ्कलाई विश्लेषणयोग्य बनाउँछ।

३. तथ्याङ्क विश्लेषण: प्रशोधित तथ्याङ्कको अर्थ निकाल्ने कार्य विश्लेषणमा गरिन्छ। यसमा तथ्याङ्कका ढाँचा, सम्बन्ध, र प्रवृत्तिहरूको अध्ययन गरी अनुसन्धानका प्रश्नहरूको उत्तर खोजिन्छ। यो चरण अनुसन्धानको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो, किनभने यसले निष्कर्ष निकाल्न मद्दत गर्छ।

४. तथ्याङ्क भण्डारण: विश्लेषणपछि, तथ्याङ्कलाई सुरक्षित रूपमा भण्डारण गरिन्छ ताकि भविष्यमा पुनःप्रयोग गर्न सकियोस्। यसका लागि डिजिटल वा भौतिक माध्यमहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।

५. नतिजा प्रस्तुतीकरण: अन्त्यमा, विश्लेषणबाट प्राप्त निष्कर्षहरूलाई लक्षित समूह वा समुदायसमक्ष प्रस्तुत गरिन्छ। यसका लागि शाब्दिक र चित्रात्मक दुवै माध्यम प्रयोग गर्न सकिन्छ। शाब्दिक प्रस्तुतीकरणमा शब्द, वाक्य, र अनुच्छेदमार्फत जानकारी दिइन्छ, जबकि चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणमा चार्ट, ग्राफ, र तालिकाहरू प्रयोग गरिन्छ।

तथ्याङ्क विश्लेषण र प्रस्तुतीकरणलाई प्रभावकारी बनाउनका लागि उपयुक्त सफ्टवेयरहरूको प्रयोग गर्न सकिन्छ। गुणात्मक तथ्याङ्क प्रशोधनका लागि ATLAS.ti र Nvivo जस्ता सफ्टवेयरहरू उपयोगी छन्।

यसरी, तथ्याङ्क सङ्कलनदेखि प्रस्तुतीकरणसम्मका यी चरणहरूको समुचित पालना गर्दा अनुसन्धान विश्वसनीय र उपयोगी हुन्छ।

शाब्दिक प्रस्तुति करण भन्नाले के बुझ्नुहुन्छ? शाब्दिक प्रस्तुतिकरण गर्दा ध्यानदिनुपर्ने मुख्य ७ बुद्धाहरु उल्लेख गर्नुहोस

शाब्दिक प्रस्तुतीकरण भन्नाले तथ्याङ्क वा सूचनालाई शब्द, वाक्य, र अनुच्छेदहरूको माध्यमबाट व्यक्त गर्ने प्रक्रिया बुझिन्छ। यसमा तथ्याङ्कलाई वर्णनात्मक रूपमा प्रस्तुत गरी पाठक वा श्रोतालाई स्पष्ट र सुसंगत जानकारी प्रदान गरिन्छ।

शाब्दिक प्रस्तुतीकरण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने मुख्य ७ बुँदाहरू:

1. स्पष्टता: भाषा सरल र बुझ्न सजिलो हुनुपर्छ ताकि सबैले सहजै बुझ्न सकून्।

2. संक्षिप्तता: अनावश्यक विवरणहरू हटाई मुख्य कुरामा केन्द्रित रहनुपर्छ।

3. सुसंगतता: विचारहरूको क्रमबद्धता र तारतम्य कायम राख्नुपर्छ ताकि प्रस्तुतीकरणले स्पष्ट सन्देश दिन सकोस्।

4. तथ्यपरकता: तथ्यहरू सत्य, सटीक, र प्रमाणित हुनुपर्छ। गलत वा अपुष्ट जानकारीले भ्रम सिर्जना गर्न सक्छ।

5. श्रोत उल्लेख: प्रयोग गरिएका तथ्याङ्क वा सूचनाका स्रोतहरू स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुपर्छ ताकि विश्वसनीयता कायम रहोस्।

6. श्रोता/पाठकको ध्यान: लक्षित समूहको रुचि र स्तरअनुसार भाषा र शैली अपनाउनुपर्छ ताकि उनीहरूको ध्यान आकर्षित गर्न सकियोस्।

7. समय व्यवस्थापन: प्रस्तुतीकरणको समयसीमा ध्यानमा राखी सामग्री तयार गर्नुपर्छ ताकि निर्धारित समयमा सम्पूर्ण सन्देश सम्प्रेषण गर्न सकियोस्।

यी बुँदाहरूको पालना गर्दा शाब्दिक प्रस्तुतीकरण प्रभावकारी, रोचक, र जानकारीमूलक हुन्छ।

चित्रात्म प्रस्तुतिकरण भन्नाले के बुझिन्छ? चित्रत्म प्रस्तुतिकरणका  तरिकाहरु उल्लेख गर्नुहोस

चित्रात्मक प्रस्तुतीकरण भन्नाले तथ्याङ्क वा सूचनालाई दृश्य माध्यमहरू—जस्तै चार्ट, ग्राफ, तालिका, नक्सा आदि—को प्रयोग गरी प्रस्तुत गर्ने प्रक्रिया बुझिन्छ। यसले जटिल जानकारीलाई सरल, स्पष्ट, र आकर्षक रूपमा सम्प्रेषण गर्न मद्दत गर्दछ। तल केही प्रमुख चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणका तरिकाहरू र तिनका उदाहरणहरू प्रस्तुत गरिएको छ:

१. स्तम्भ चित्र (Bar Chart): स्तम्भ चित्रमा तथ्याङ्कलाई ठाडो वा तेर्सो स्तम्भहरूको माध्यमबाट देखाइन्छ, जसले विभिन्न श्रेणीहरूको तुलनात्मक अध्ययन गर्न सजिलो बनाउँछ।

 

२. रेख चित्र (Line Chart): रेख चित्रमा तथ्याङ्क बिन्दुहरूलाई रेखाहरूले जोडेर देखाइन्छ, जसले समयक्रममा हुने परिवर्तनहरूलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्छ।

३. तालिका (Table): तालिकामा पङ्क्ति र स्तम्भहरूको संरचनामा तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिन्छ, जसले विस्तृत र संरचित जानकारी प्रदान गर्दछ।

४. फलो चार्ट (Flow Chart): फलो चार्टले प्रक्रियाहरू वा चरणहरूको क्रमलाई चित्रात्मक रूपमा देखाउँछ, जसले कार्यप्रवाह बुझ्न मद्दत गर्दछ।

५. संगठन चार्ट (Organization Chart): संगठन चार्टले संस्थाको संरचना, पदानुक्रम, र सम्बन्धहरूलाई दृश्य रूपमा प्रस्तुत गर्छ।

६. वृत चित्र (Pie Chart): वृत चित्रमा तथ्याङ्कलाई वृतका खण्डहरूमा विभाजन गरी प्रत्येक खण्डको अनुपात देखाइन्छ, जसले विभिन्न घटकहरूको प्रतिशतात्मक योगदान बुझ्न सजिलो बनाउँछ।

यी चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणका तरिकाहरूले तथ्याङ्कलाई सरल, स्पष्ट, र प्रभावकारी रूपमा सम्प्रेषण गर्न मद्दत गर्छन्, जसले निर्णय प्रक्रियामा सहजीकरण ल्याउँछ।

चित्रात्मक प्रस्तुतिजरण गर्दा ध्यानदिनुपर्ने कुराहरु उल्लेख गर्नुहोस

1. उचित चित्रात्मक माध्यमको चयन: तथ्याङ्कको प्रकार र सन्देश अनुसार उपयुक्त चित्रात्मक साधन (जस्तै, बार चार्ट, रेखाचित्र, पाई चार्ट) छनोट गर्नुहोस्। यसले तथ्याङ्कलाई स्पष्ट र प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न मद्दत गर्दछ।

2. सहज र स्पष्ट डिजाइन: चित्रहरू सरल, स्पष्ट र बुझ्न सजिलो हुनुपर्छ। अत्यधिक रंग, आकार वा जटिलता प्रयोग नगरी, मुख्य सन्देशलाई प्रस्ट पार्ने डिजाइन अपनाउनुहोस्।

3. सटीकता र विश्वसनीयता: तथ्याङ्कको स्रोत र सटीकता सुनिश्चित गर्नुहोस्। गलत वा भ्रामक तथ्याङ्कले दर्शकलाई भ्रमित गर्न सक्छ र विश्वसनीयता घटाउँछ।

4. शीर्षक र लेबलिङ: प्रत्येक चित्र वा चार्टलाई स्पष्ट शीर्षक दिनुहोस् र अक्षहरू, डाटा पोइन्टहरू तथा अन्य महत्त्वपूर्ण तत्वहरूलाई सही रूपमा लेबल गर्नुहोस्। यसले दर्शकलाई तथ्याङ्कको अर्थ बुझ्न मद्दत गर्दछ।

5. रंग र फन्टको प्रयोग: रंगहरूको संयोजन सुसंगत र आँखालाई सहज हुने गरी छनोट गर्नुहोस्। फन्ट साइज र शैली पढ्न सजिलो हुने गरी राख्नुहोस्। अत्यधिक रंग र फन्टको विविधता प्रयोग नगर्नुहोस्।

6. सन्दर्भ र स्रोतको उल्लेख: प्रयोग गरिएको तथ्याङ्कको स्रोत वा सन्दर्भ स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्नुहोस्। यसले प्रस्तुतीकरणको विश्वसनीयता बढाउँछ।

7. दर्शकको ध्यानाकर्षण: मुख्य बुँदाहरूलाई हाइलाइट गर्नुहोस् र अनावश्यक विवरणहरू हटाउनुहोस्। यसले दर्शकको ध्यान मुख्य सन्देशमा केन्द्रित गर्न मद्दत गर्दछ।

यी बुँदाहरूलाई ध्यानमा राखेर चित्रात्मक प्रस्तुतीकरण तयार गर्दा, तथ्याङ्क र सूचनाको प्रभावकारी र स्पष्ट सम्प्रेषण सम्भव हुन्छ।

चित्रात्मक प्रस्तुतिकरणका फाइदा वा महत्व उल्लेख गर्नुहोस

चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणका फाइदाहरू निम्नानुसार छन्:

1. सूचनाको स्पष्टता: चित्र, चार्ट, र ग्राफहरूको प्रयोगले जटिल तथ्याङ्क र सूचनालाई सरल र बुझ्न सजिलो बनाउँछ, जसले दर्शकलाई मुख्य सन्देश छिटो र स्पष्ट रूपमा बुझ्न मद्दत गर्दछ।

2. दृष्टिगत आकर्षण: रंग, आकार, र डिजाइनको सन्तुलित प्रयोगले प्रस्तुतीकरणलाई आकर्षक बनाउँछ, जसले दर्शकको ध्यान केन्द्रित राख्न मद्दत गर्दछ।

3. स्मरणशक्तिमा वृद्धि: दृश्य सामग्रीले जानकारीलाई दिमागमा लामो समयसम्म कायम राख्न मद्दत गर्दछ, किनभने मानिसहरू दृश्य सूचनालाई शब्दीय सूचनाभन्दा छिटो सम्झन्छन्।

4. तुलनात्मक विश्लेषण: ग्राफ र चार्टहरूको माध्यमबाट विभिन्न तथ्यहरू बीचको तुलना सजिलै गर्न सकिन्छ, जसले निर्णय प्रक्रियामा सहयोग पुर्‍याउँछ।

5. समयको बचत: चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणले धेरै शब्दहरूमा व्यक्त गर्नुपर्ने जानकारीलाई संक्षिप्त र प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गर्न सक्छ, जसले समय बचत गर्दछ।

6. दर्शकको संलग्नता: दृश्य सामग्रीले प्रस्तुतीकरणलाई रोचक बनाउँछ, जसले दर्शकहरूको संलग्नता र चासो बढाउँछ।

यी फाइदाहरूका कारण, चित्रात्मक प्रस्तुतीकरणले सूचनाको प्रभावकारी सम्प्रेषणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

तथ्यांक संकलनपछि गर्नुपर्ने कर्यहरु अझ महत्वपुर्ण हुन्छन यस भनाइलाइ तर्क सहित पुस्टि गर्नुहोस

तथ्याङ्क सङ्कलनपछि गर्नुपर्ने कार्यहरू अझ महत्वपूर्ण हुन्छन् – तर्कसहित पुष्टि

तथ्याङ्क सङ्कलन एउटा प्रारम्भिक चरण मात्र हो। तथ्याङ्क सङ्कलनपछि त्यसको प्रशोधन, विश्लेषण, र प्रस्तुतीकरणको प्रक्रिया अत्यन्तै महत्वपूर्ण हुन्छ, किनभने केवल सङ्कलित तथ्याङ्कले मात्र अर्थ राख्दैन, त्यसलाई उपयोगी बनाउनका लागि विभिन्न प्रक्रिया आवश्यक पर्छन्।

१. सङ्कलित तथ्याङ्कको परीक्षण र प्रमाणीकरण

तथ्याङ्क सङ्कलनको क्रममा त्रुटि हुनसक्छ, जस्तै डाटा प्रविष्टि त्रुटि, गलत स्रोत, वा अपूर्ण तथ्य।

तथ्याङ्कको विश्वसनीयता बढाउन सत्यापन (validation) गर्नुपर्छ।

२. तथ्याङ्क प्रशोधन र व्यवस्थापन

सङ्कलित तथ्याङ्क कच्चा अवस्थामा उपयोगी हुँदैन, त्यसैले आवश्यक सफाइ (data cleaning) जस्तै दोहोरिएका वा अव्यवस्थित डाटा हटाउनु पर्छ।तथ्याङ्कलाई वर्गीकरण र व्यवस्थापन गर्दा यसको अर्थपूर्ण उपयोग गर्न सहज हुन्छ।

३. तथ्याङ्क विश्लेषण

सङ्कलन गरिएका तथ्याङ्कलाई विश्लेषण नगरी निर्णय गर्न सकिँदैन।

गुणात्मक र मात्रात्मक (quantitative & qualitative) विश्लेषण गरी यसको निष्कर्ष निकाल्नु आवश्यक हुन्छ।

जस्तै: यदि कुनै सर्वेक्षणमा १००० व्यक्तिबाट जानकारी लिइएको छ भने, उनीहरूको उत्तरलाई सही रूपमा क्रमबद्ध गरी निष्कर्ष निकाल्न आवश्यक पर्छ।

४. तथ्याङ्कको प्रस्तुतीकरण

तथ्याङ्कलाई प्रभावकारी रूपमा व्यक्त गर्न चार्ट, ग्राफ, तालिका, वा पाठको प्रयोग गरिन्छ।

यदि तथ्याङ्क सही रूपमा प्रस्तुत भएन भने, निर्णयकर्ताहरूलाई सही निर्णय लिन कठिन हुन सक्छ।

५. नीति निर्माण र निर्णय प्रक्रियामा प्रयोग

सङ्कलित तथ्याङ्कलाई अध्ययन गरेर नीति, योजना, वा रणनीति निर्माण गरिन्छ।

उदाहरणका लागि, यदि शिक्षा सम्बन्धी तथ्याङ्क सङ्कलन गरियो भने, त्यसलाई सही रूपमा विश्लेषण नगरेसम्म शैक्षिक नीतिमा सुधार सम्भव हुँदैन।

तथ्याङ्क सङ्कलन एउटा आधारभूत चरण मात्र हो, तर त्यसपछि गरिने प्रशोधन, विश्लेषण, र प्रस्तुतीकरणका कार्यहरू अझ महत्वपूर्ण हुन्छन्। यी चरणहरू बिना सङ्कलित तथ्याङ्क प्रयोगहीन हुन सक्छ, जसले गलत निर्णय वा भ्रामक निष्कर्ष निकाल्न सक्छ। त्यसैले, तथ्याङ्क सङ्कलनपछि गरिने कार्यहरू अत्यावश्यक र निर्णायक हुन्छन्।